Oudheidkundige Vereniging “HERDEREWICH”

Laatste Nieuws. Activiteiten. Vereniging/Vischpoort. Harderwijk. Hierden. Verhalen over .... 2e Wereldoorlog. Onze sponsoren. Bibliotheek en Shop. Vittepraetje. Archief. Lidmaatschap. Links. Contact.


ARCHIEF 2009


_________________________________________________________________________________

• ”GEINIG EN LEUK BEEST” NU POORTWACHTER

"De hond heeft aan het Zeepad een heel kort leven gehad omdat vandalen hem hebben onthoofd", zo vatte de Harderwijkse wethouder Henk Schipper (cultuur) de beroerde voorgeschiedenis van kunstwerk “De hond van Tom Claassen” donderdag 24 september bondig samen bij de Vischpoort.


Restauratiebedrijf De Smelterij uit het plaatsje Veen heeft echter een vakkundige reparatie uitgevoerd. Het bronzen beeld van 1,40 meter van de wereldberoemde Nederlandse kunstenaar is in 2003 op de Stille Wei geplaatst om uit te kijken over het Wolderwijd en naar zijn spelende viervoeters. Na de vernieling haalde de gemeente het beeld weg. Jaren verstreken. Uit protest tegen de gemeente die lang wachtte met concrete vervangingsplannen, plaatsten nog onbekende Claassen-adepten zelfs een knap gelaste replica van de hond bij de bloemenkiosk aan de Smeepoortstraat. Anderen protesteerden per brief, zo ging Schipper terug. "We kregen in 2005 een brief van Paul Ettema. Die was toen acht jaar oud. Hij schreef: Beste gemeente,

ik vind het jammer dat mijn geliefde kunstwerk weg is."


Het was dus geen toeval dat Ettema is uitgenodigd om het doek van de hond te halen.

De in Denemarken wonende beeldhouwer Claassen zag helaas geen kans om naar Nederland te komen. Niek de Jong, voorzitter van Oudheidkundige Vereniging Herderewich die sinds kort gehuisvest is in de Vischpoort, is buitengewoon content met de nieuwe plek. “Vroeger was het de poortwachter, nu is het de hond van Tom Claassen die waakt over wie de stad binnen komt”.

Een nieuwe gewoonte is het om uniforme goudkleurige begeleidende bordjes bij kunstwerken te plaatsen. Zo is bij de “De Hond van Tom Claassen” bijvoorbeeld te lezen dat Claassen een gerenommeerde Nederlandse beeldhouwer is die in 1992 is geselecteerd voor de prestigieuze Prix de Rome. En dat hij vooral bekend is geworden door zijn dierfiguren zoals de olifanten bij knooppunt Almere.


"Kortom, informatie over wat het voorstelt, wie het heeft gemaakt. Dat gaan we met alle kunstwerken in de gemeente Harderwijk doen", zo blikte Schipper, die de wat plompe hond een enorm 'geinig en leuk beest' vindt, vast vooruit. Niek de Jong heeft overigens een advies aan de kunstcommissie. Ook hij vindt de hond een knap kunstwerk. "Hij roept iets op bij de toeschouwer, of je hem nu mooi vindt of niet. Maar wat mij betreft mag er wel wat meer balans komen tussen klassiek en modern over het totale aantal kunstwerken in Harderwijk." Harderwijk neigt iets door te slaan in abstracte en moderne richting.

(BRON: De Stentor 24-09-09)

_________________________________________________________________________________

• OOK HARDERWIJKERS NAAR HUN ZIN

En zo komt hij in eigen stad toch nog voor een verrassing te staan. Al woont de deelnemer aan de rondwandeling al jaren in Harderwijk, nooit eerder is hij geconfronteerd met het eeuwenoude beschilderde balkenplafond in een schoenenzaak in de Donkerstraat. Open Monumentendag vormt deze zaterdag voor Harderwijkers en bezoekers van elders de gelegenheid bij uitstek om het culturele en historische erfgoed te bewonderen en panden te betreden die normaliter vrijwel nooit toegankelijk zijn.


Neem het voormalige kantongrecht, waar stadsgids Leo Warmenhoven zijn gezelschap als eerste naartoe voert. Het is alweer vele monumentendagen geleden dat dit herenhuis aan de Bruggestraat voor het laatst bezocht kon worden. Op de bovenverdiepingen zijn hedendaagse appartementen gekomen. Op de begane grond is het verleden ondanks modern ingerichte vergaderzalen intact gebleven. De stijlkeuken met schouw, antiek fornuis en oud-Hollandse witte tegels tot aan het plafond, ontlokt al verrukte kreten. De monden vallen bijkans open bij het aanschouwen van het panoramabehang met Zwitserse berglandschappen in de oude rechtszaal.


"We weten niet precies welke eigenaar het behang wanneer heeft laten aanbrengen", vertelt Niek de Jong, die als voorzitter van de Oudheidkundige Vereniging Herderewich deze dag het behang van commentaar mag voorzien. "De eerste rol is in 1814 gemaakt en leverde vanwege de kneuterigheid de nodige kritiek op. De andere vijf panelen zijn veel realistischer, maar je ziet er fragmenten uit die eersteling op terug, zoals een identieke groep geiten en een dansend paar."

Tussen de vensters aan de voorzijde is het behang weggehaald en het gerucht gaat dat de rechters dit hebben gedaan om het portret van de koningin zo beter te laten uitkomen. Volgens De Jong is de waarheid echter minder spraakmakend. "Dit behang was al aangetast door waterschade en een restaurateur heeft de goede stukken gebruikt om andere panelen te herstellen."


Twee vriendinnen uit Capelle aan den IJssel, die jaarlijks tijdens Open Monumentendag een andere stad bezoeken, en een echtpaar dat sinds kort woont in Harderwijk, blijven zich tijdens de wandeling verbazen en verwonderen. Over de schoenwinkel die gids Warmenhoven met een datering uit de veertiende eeuw bestempelt als het oudste pand van Harderwijk. Over alle steegjes en straten waarvan de loop niet is veranderd sinds de late middeleeuwen. Of, zoals aan het einde van de ontdekkingstocht aan het licht komt, over de tussen 1562 en 1565 aangebrachte fresco's in de Grote Kerk. Nauwelijks tien jaar later kregen ze dankzij de Beeldenstorm een laag kalk over zich heen die pas vier eeuwen later is verwijderd.


Voor de nieuw ingezetenen van Harderwijk is het na ruim twee uur nog niet genoeg. Ze melden zich even later aan voor een volgende stadswandeling langs weer andere monumentale openbaringen. Ze genieten deze dag. Zoals velen met hen.

_________________________________________________________________________________

• CULTUUR SNUIVEN AAN DE HIERDENSE BEEK (DEEL 2)

Op 21 augustus j.l. werd door Herderewich de twee fietsexcursie “Cultuur historie langs de Hierdense Beek” verreden. Deze werd samen georganiseerd met het Centrum voor Natuur en Milieu De Hortus. De excursies zijn een onderdeel van de expositie “Beken & Sprengen”, die in de Hortus tot 26 september is tentoongesteld. Het weer was een stuk beter dan de eerste excursie. Een stalende blauwe hemel met echte Hollandse wolken. De groep ging enthousiast op pad. Theo van der Heijden heeft bijgaande foto gemaakt. Door de grote belangstelling werd nog een derde en laatste excursie georganiseerd. Helaas kan men hier niet meer aan deelnemen, daar deze al is volgeboekt.

_________________________________________________________________________________

• MONUMENT WEETJES

Donderdag 30 juli organiseerde Stichting Welzijn Ouderen Harderwijk in samenwerking met de Oudheidkundige Vereniging Herderewich de laatste “Monument weetjes”. Op drie donderdagochtenden vertelde Niek de Jong in de Tinne onder het genot van een kopje koffie de geschiedenis van een monument. Dit jaar werden de Vanghentoren, de Vischpoort en het Milieu- en educatiecentrum De Hortus onder de loep genomen. Na het verhaal werden de monumenten bezocht en bezichtigd. In de Vanghentoren trokken de grote soepketel en de roerlepel veel aandacht. Bij de Vischpoort waren het de rondingen in de poortopening en het kustlicht die opvielen. In de kruidentuin en de Hortus werd de florakennis onder handen genomen. Het monumentale van het Hortusgebouw werd niet vergeten. Een prachtige opgeklamte deur met roserende versiering en de moerbalken met sleutelstukken werden aandachtig bekeken. Tegelijker tijd werd hier ook de expositie “Beken en Sprengen” bezichtigd.

_________________________________________________________________________________

• CULTUUR SNUIVEN LANGS DE BEEK (DEEL 1)

Van beken en sprengen, van regen en buien. Om twee uur togen op vrijdag 24 juli j.l. tien enthousiastelingen op de fiets om de excursie langs de Staverdense, Leuvenumse of Hierdense beek te volgen. Op de Flevoweg in de gemeente Ermelo kwamen de eerste druppels uit de lucht vallen. Ook kreeg een van de deelnemers een lekke band. De heer Vliem nam de verzorging op zich, zodat de andere deelnemers hun weg konden vervolgen. Op het landgoed Staverden kregen de deelnemers uitleg over de geschiedenis van Staverden. Een plaats dat in 1298 stadsrechten verkreeg, maar nooit is uitgegroeid tot een stad. In 1905 was het kasteel eigendom van Frederik Bernardus ’s Jacob, oud-burgemeester van Rotterdam. Hij liet het verbouwen in de huidige vorm.


Tijdens de voettocht door de kasteeltuin werd er aandacht geschonken aan de Leonora Pol, die herinnert aan het droevige verhaal van vrouwe Lelonora, die van verdriet stierf om het leed wat haar aangedaan was. Haar geest heeft nog steeds geen rust gevonden. ‘s Nacht waart ze nog rond als een zwart geklede vrouw, die nog steeds weent. De water molen, een bovenslag, die vroeger graan maalde werd bezichtigd.


Helaas maakte een stortbui een einde aan de wandeling en moest er gevlucht worden naar het bezoekerscentrum, waar koffie gedronken werd. Toen de lucht weer opklaarde werd de tocht voortgezet. Wel werd besloten om via de Poolse weg richting Harderwijk te fietsen. Bij Harderwijk kwam weer een plens regenwater op de uitgedunde groep terecht.

_________________________________________________________________________________

• HERDEREWICH BETREKT VISCHPOORT

Oudheidkundige Vereniging Herderewich is buitengewoon content met de sleutel van de Vischpoort. Die heeft voorzitter Niek de Jong gistermiddag, 11 mei, uit handen van wethouder Henk Schipper (binnenstad) ontvangen.


"Het is een kleurrijk pand, niet alleen bouwkundig, maar het is een plek van grote cultuurhistorische betekenis. Het meest markante gebouw van Harderwijk heeft daarmee een nieuwe en zeer toepasselijke eigenaar. Ik ben blij dat we bezoekers hier, ook namens het Gilde van Harderwijker Stadsgidsen, alles kunnen vertellen over het rijke verleden van Harderwijk in de enige overgebleven stadspoort van Harderwijk." De voorheen in de kelder van het stadhuis ondergebrachte bibliotheek van de vereniging is al overgebracht naar de Vischpoort. Geïnteresseerden kunnen daar de historische archieven raadplegen of de behulpzame toegankelijke medewerkers van Herderewich om advies vragen.


In de Vischpoort is ook de in opdracht van het Gelders Genootschap gemaakte foto-expostie 'Kleurprofiel Harderwijk' te bewonderen. Onderzoeker Rob van Maanen heeft de binnenstad van Harderwijk aan een uiterst minutieus onderzoek onderworpen en daaruit een kleurenwaaier vervaardigd die heel bruikbaar is bij renovaties. Harderwijk heeft veel blauw en romig gesauste gevels als de bakstenen niet mooi zijn, maar eigenlijk blinkt de stad vooral uit in gaaf stucwerk aan de achterzijde van woningen, legde hij uit. Wethouder Schipper bracht goed nieuws over de voorzijde van diverse gevels van winkeliers. Als onderdeel van het project 'kwaliteitsslag binnenstad' is een aantal schreeuwerige reclames aangepast.


"Een prachtig onderkomen dat echt bij onze vereniging hoort, zo vindt voorzitter Niek de Jong. Met zichtbaar genoegen leidde hij verschillende mensen rond in het oude poortgebouw. "Deze poort zit nog vol met raadsels, en juist daar houden wij ons mee bezig: het verleden ontrafelen. Zo is volgens De Jong nog steeds niet duidelijk waar de Vischpoort vroeger voor heeft gediend. De poort heeft 'duimen voor de scharnieren van deuren, maar ook een waterkering. Het Vischpoortgebouw zal onder andere gebruikt worden voor vergaderingen, maar ook als archief voor de vereniging. De Oudheidkundige Vereniging heeft diverse werkgroepen die zich bezig houden met monumentenbeheer, archeologie en genealogie en geeft boeken uit met een historisch karakter. Wie de vereniging wil ondersteunen kan zich als lid aanmelden via deze website.

_________________________________________________________________________________

• HERDENKING PASTOOR KAREL MARS IN R-K CATHARINAPAROCHIE

De Rooms-Katholieke Parochie van de H. Catharina in Harderwijk heeft op gepaste wijze haar oud-pastoor Karel Mars (1915-1983) herdacht. In december was het 25 jaar geleden dat de parochieherder in het Nieuwegeinse St. Antoniusziekenhuis overleed.


Karel Mars was pastoor van Harderwijk van 1957 tot 1982. Binnen de parochie heeft hij zich sterk gemaakt voor de oecumene, de samenwerking met andere christelijke kerken. Maar hij was niet alleen pastoor. In 1972 stond hij aan de wieg van de Oudheidkundige Vereniging 'Herderewich', en was haar eerste voorzitter tot aan zijn dood in 1983. 'Dat Karel Mars een heel bijzonder mens is geweest, was voor ons als parochiebestuur de reden om hem 25 jaar na zijn sterven te herdenken', aldus een bestuurslid.


De Parochie van de H. Catharina heeft Mars op twee wijzen herdacht. Als eerste werd, in samenwerking met 'zijn' Vereniging Herderewich een boekje samengesteld, 'De Parochiekerken van Harderwijk', waarvan het eerste exemplaar door burgemeester John Berends in ontvangst werd genomen. Na de officiële presentatie van het boekje was het aan Berends om de door de parochie georganiseerde tentoonstelling '150 jaar parochiegeschiedenis en het Rijke Roomsche Leven' te openen. Hij deed dit op gepaste Roomse wijze, door het bellen met de altaarschellen. Hierin had Berends profijt van zijn jarenlange ervaring als misdienaar in Zwolle; het klonk allemaal zoals het 'hoorde'.


De tentoonstelling werd tijdens het Paasweekeinde georganiseerd, om zoveel mogelijk parochianen de kans te geven een blik te werpen op de rijke historie van de parochie en de Rooms-katholieke cultuur. Met gepaste trots kan de organisatie dit evenement als een succes bestempelen. Veel parochianen, maar ook veel geïnteresseerden van buiten de parochie, kwamen een kijkje nemen in de keuken van het Rijke Roomsche leven in de stad. Na overleg met het parochiebestuur is daarom gekozen voor een verlenging van de tentoonstelling, door deze ook het weekend van 18 en 19 april te openen.

(BRON:www.catharinfo.nl-120409)

_________________________________________________________________________________

• WATERPUTKOEPEL BOVEN WATER

Een vrij kolossale stenen waterputkoepel aan de Academiestraat zou wel eens een belangrijke archeologische vondst kunnen zijn. Mogelijk gaat het om een drinkwatervoorziening voor stadsboerderijen uit de late Middeleeuwen.


Archeologen van adviesbureau Raap zijn maandag begonnen met oudheidkundig onderzoek. Dat gaat vooraf aan de bouw van een overdekte fietsenstalling voor circa tweehonderd rijwielen. De onderzoekers stuitten tot hun verrassing op de enorme bol die in de late Middeleeuwen wellicht dienst deed voor één of meerdere stadsboerderijen in Harderwijk. "Maar het kan ook zijn dat het om een inpandige waterput gaat. Meerdere stadswoningen beschikten over een eigen waterput. In dat geval is de put van minder archeologisch belang", aldus de archeoloog.


Theo van der Heijden links en de archeoloog van bureau Raap speculeren in de Academiestraat bij een enorme betonnen bol. Er zijn meerdere hypothesen. Theo van der Heijden van Oudheidkundige Vereniging Herderewich sluit niet uit dat de vroegere stadswoning waar thans T-Mobile aan de Donkerstraat zit, in het verleden heel ver naar achteren doorliep. " Je ziet aan het patroon van verschillende funderingen dat de woning steeds vaker is uitgebreid." Adviesbureau Raap uit Brummen verrichtte eerder opgravingen aan achtereenvolgens de Boulevard, Bruggestraat, Couperuslaan en Vijhestraat. Het huidige onderzoek duurt zes weken. Een team van vijf medewerkers kan gedurende deze periode het gehele perceel van vijftien bij vijftien meter tot een diepte van ongeveer 1.75 meter afgraven.

Op dit niveau ligt de dekzandlaag waarop Harderwijk is ontstaan. Uit historische bronnen staat vast dat aan de Academiestraat, dus vlak achter de Donkerstraat, in de veertiende eeuw de eerste stadsuitbreiding van Harderwijk plaatsvond. Enkele scherven worden nader geanalyseerd op herkomst.


Het betreffende stuk grond was eigendom van schildersbedrijf Van Aken. Op de bovenverdieping van dit pand komen drie appartementen die worden verhuurd door Uwoon. Bij de gemeente is een verzoek ingediend om de Academiestraat af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer.

(BRON: De Stentor 100409)

_________________________________________________________________________________

• MIDDELEEUWSE SFEER VOOR HET OPRAPEN IN KERK

De kinderen van groep zes van basisschool De Veste hebben prangende vragen bij het betreden van de Grote Kerk in Harderwijk. "Liggen er lijken onder", vraagt een jongen terwijl hij om een grafsteen heen loopt. De leerlingen hebben de afgelopen weken veel geleerd over de late Middeleeuwen en dan met name over deze kerk die in die tijd het centrum van de stad was. Stadsgids en vice-voorzitter van Herderewich, Piet Stellingwerf beantwoordt de vraag met nee en vertelt aansluitend over het ritueel 'begraven in de kerk'.


Ook de aanwezigheid van familiewapens in de grafstenen boeit de kinderen waardoor ze op zoek gaan naar symbolen als leeuw, karrenwielen en Franse lelies. Basisschool De Veste is de eerste school die het project 'Op avontuur met Agatha' uitvoert. Het bezoek aan de Grote Kerk is onderdeel van dit project dat opgezet is door kenniscentrum Edu-Art in samenwerking met het Gelders Erfgoed. In samenwerking met de bibliotheek Noordwest Veluwe en de Oudheidkundige Vereniging Herderewich is een educatieve koffer gemaakt rondom Agatha van Deventer, dochter van Ewolt van Delft (de meesterschilder die de plafondschilderingen aanbracht in de Harderwijker kerk).


"Wanneer je via die pilaar omhoog kijkt, kom je bij een schildering van een vrouw", vertelt Stellingwerf de kinderen. Alle gezichten kijken omhoog. "Dat is Agatha van Deventer", aldus de stadsgids. "En daar zie je haar vader." Een meisje steekt haar hand op: "Ik zie een scheur in het plafond. Is dat erg?" Stellingwerf lacht en zegt: "Nee, maar het moeten geen grote scheuren worden." Hij vertelt over bouw en restauraties en laat de kinderen een plaat zien waar de kerktoren nog op staat. "Kijk", zegt hij, "een deel van het gebouw stortte in. Toen bleef een stuk van de toren staan. Er moesten verschillende kanonnen aan te pas komen om deze toren neer te halen." Iedereen kijkt geboeid. "Maar heel veel schoten gingen mis en troffen huizen die in de omgeving stonden."


De Bätzorgel van de Grote Kerk in HarderwijkTijdens opdrachten op school hadden de leerlingen al veel gelezen over de beeldenstorm en het witkalken van de schilderingen. Toch kregen ze bij het bezoek aan de kerk pas een beeld hoe groot en hoog het allemaal echt is. "Ik dacht dat Agatha van onze leeftijd was", zegt een meisje een beetje teleurgesteld. "En hoe kunnen ze zo hoog geschilderd hebben?", vraagt een jongen.

Alhoewel er geen geluid uitkomt, het imposante Bätzorgel spreekt tot de verbeelding. "Nee, de gordijnen achter het orgel zijn geschilderd op panelen", weten de kinderen. "Maar wat zijn die beelden met trompetten", vraagt iemand. "Dat zijn de engelen die op de bazuin blazen", vertelt Stellingwerf.


Hij vindt deze rondleiding met kinderen bijzonder. "Normaal gesproken hoef ik een aantal dingen niet uit te leggen. Deze kinderen vragen maar door." De stadsgids probeert steeds te anticiperen op de vragen, maar hij wil ook graag verder naar een volgende bijzonderheid in het oude gebouw. "Op deze pilaren zijn de deugden en de ondeugden te zien", vertelt hij. Maar de kinderen weten niet wat die woorden betekenen. Na even denken komen ze met de juiste oplossing en kijken ze nogmaals aandachtig naar de schilderingen.

(BRON: De Stentor-070409)

_________________________________________________________________________________

• GERESTAUREERDE KANONNEN BEWAKEN HARDERWIJK

Twee als nieuw uitziende oude kanonnen bewaken weer de Binnenstad van Harderwijk. Het oude geschut was toe aan een flinke opknapbeurt. De kanonnen hadden vele jaren blootgestaan aan weer en wind: de ene voor het rondeel op de Vitringasingel en de andere in het Plantagepark nabij de ijsbaan. De afgelopen tijd zijn ze grondig onder handen genomen. De schietbuis van de voorladers is dik in de verf gezet. De affuiten, de houten onderstellen, waren deels verrot en zijn Wethouder Schipper (l) en Niek de Jong (voorzitter Herderewich) geheel vervangen. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door de Gresbo en vrijwilligers van de Oudheidkundige Vereniging Herderewich. De beide kanonnen zijn voorladers; pas rond het eind van de negentiende eeuw was men in staat om een sluitmechanisme aan de achterzijde van de schietbuis te construeren dat in staat was om de krachten te doorstaan die optreden tijdens het afvuren. Wethouder van cultuur en Binnenstad Henk Schipper onthulde de opgeknapte kanonnetjes op dinsdag 24 februari. Dat gebeurde op de Vitringasingel ter hoogte van het Klooster.


De kosten zijn gedekt uit de Kwaliteitsslag Binnenstad.

(EIGEN BRON-240209)